Path & Stotra · Sanskrit
अच्युताष्टकम्
Achyutashtakam
श्रीकृष्ण, श्रीराम और नारायण के नामों में एक ही आराध्य का स्मरण; आठ पद्य और फलश्रुति सहित।
Eight verses remembering Krishna, Rama and Narayana, followed by the traditional closing verse.
संस्कृत · हिन्दीलगभग 2 मिनटVishnu
✦
संस्कृत मूल Prayer text
अच्युतं केशवं रामनारायणं
कृष्णदामोदरं वासुदेवं हरिम् ।
श्रीधरं माधवं गोपिकावल्लभं
जानकीनायकं रामचन्द्रं भजे ॥
अच्युतं केशवं सत्यभामाधवं
माधवं श्रीधरं राधिकाराधितम् ।
इन्दिरामन्दिरं चेतसा सुन्दरं
देवकीनन्दनं नन्दजं सन्दधे ॥
विष्णवे जिष्णवे शङ्खिने चक्रिणे
रुक्मिणीरागिणे जानकीजानये ।
वल्लवीवल्लभायार्चितायात्मने
कंसविध्वंसिने वंशिने ते नमः ॥
कृष्ण गोविन्द हे राम नारायण
श्रीपते वासुदेवाजित श्रीनिधे ।
अच्युतानन्त हे माधवाधोक्षज
द्वारकानायक द्रौपदीरक्षक ॥
राक्षसक्षोभितः सीतया शोभितो
दण्डकारण्यभूपुण्यताकारणम् ।
लक्ष्मणेनान्वितो वानरैः सेवितो-
ऽगस्त्यसम्पूजितो राघवः पातु माम् ॥
धेनुकारिष्टहाऽनिष्टकृद्द्वेषिणां
केशिहा कंसहृद्वंशिकावादकः ।
पूतनाकोपकः सूरजाखेलनो
बालगोपालकः पातु मां सर्वदा ॥
विद्युदुद्योतवत्प्रस्फुरद्वाससं
प्रावृडम्भोदवत्प्रोल्लसद्विग्रहम् ।
वन्यया मालया शोभितोरःस्थलं
लोहिताङ्घ्रिद्वयं वारिजाक्षं भजे ॥
कुञ्चितैः कुन्तलैर्भ्राजमानाननं
रत्नमौलिं लसत्कुण्डलं गण्डयोः ।
हारकेयूरकं कङ्कणप्रोज्ज्वलं
किङ्किणीमञ्जुलं श्यामलं तं भजे ॥
अच्युतस्याष्टकं यः पठेदिष्टदं
प्रेमतः प्रत्यहं पूरुषः सस्पृहम् ।
वृत्ततः सुन्दरं वेद्यविश्वम्भरं
तस्य वश्यो हरिर्जायते सत्वरम् ॥
हिन्दी भावार्थ Hindi meaning
अच्युत, केशव, नारायण, कृष्ण और राम—इन नामों के माध्यम से भक्त लक्ष्मीपति और जानकी के स्वामी का एकाग्र स्मरण करता है।
सत्यभामा के प्रिय, राधा द्वारा आराधित और देवकी-नन्द के दुलारे श्रीकृष्ण की सुन्दर छवि को हृदय में धारण करने की प्रार्थना है।
शंख-चक्रधारी विष्णु, सीतापति राम और बाँसुरी बजाने वाले कंस-विनाशक कृष्ण को बार-बार नमस्कार है।
भक्त अनेक नामों से प्रभु को पुकारता है और द्रौपदी की रक्षा करने वाले द्वारकानाथ का आश्रय चाहता है।
सीता और लक्ष्मण के साथ वन में रहने वाले, वानरों से सेवित तथा अगस्त्य से पूजित राघव से रक्षा की प्रार्थना है।
धेनुक, अरिष्ट और केशी जैसे असुरों का नाश करने वाले, यमुना-तट पर खेलने वाले बालगोपाल सदा मेरे रक्षक हों।
बिजली-से चमकते वस्त्र, वर्षा के मेघ-सा श्याम शरीर, वनमाला और कमल-से नेत्र—इस कृष्णरूप का ध्यान है।
घुँघराले केश, मुकुट, कुण्डल, हार और कंगनों से सुशोभित श्यामसुन्दर की मोहक छवि को प्रणाम है।
फलश्रुति प्रेम से नित्य स्मरण करने वाले और हरि के बीच निकट भक्ति-सम्बन्ध की महिमा कहती है। इसे श्रद्धा का काव्यात्मक कथन समझें।