Path & Stotra · Sanskrit
श्रीलक्ष्मीनृसिंहपञ्चरत्नम्
Lakshmi Nrisimha Pancharatnam
मन-भँवरे को क्षणिक विषयों से हटाकर लक्ष्मीनृसिंह के चरणकमल का रस लेने का उपदेश देने वाले पाँच पद्य।
Five verses urging the bee-like mind to seek refuge at Lakshmi Nrisimha’s feet.
संस्कृत · हिन्दीलगभग 2 मिनटNarasimha
✦
संस्कृत मूल Prayer text
त्वत्प्रभुजीवप्रियमिच्छसि चेन्नरहरिपूजां कुरु सततं प्रतिबिम्बालंकृतिधृतिकुशलो बिम्बालंकृतिमातनुते ।
चेतोभृङ्ग भ्रमसि वृथा भवमरुभूमौ विरसायां भज भज लक्ष्मीनरसिंहानघ पदसरसिजमकरन्दम् ॥ १ ॥
शुक्तौ रजतप्रतिभा जाता कटकाद्यर्थसमर्था चेत् दुःखमयी ते संसृतिरेषा निर्वृतिदाने निपुणा स्यात् ।
चेतोभृङ्ग भ्रमसि वृथा भवमरुभूमौ विरसायां भज भज लक्ष्मीनरसिंहानघ पदसरसिजमकरन्दम् ॥ २ ॥
आकृतिसाम्याच्छाल्मलिकुसुमे स्थलनलिनत्वभ्रममकरोः गन्धरसाविह किमु विद्येते विफलं भ्राम्यसि भृशविरसेऽस्मिन् ।
चेतोभृङ्ग भ्रमसि वृथा भवमरुभूमौ विरसायां भज भज लक्ष्मीनरसिंहानघ पदसरसिजमकरन्दम् ॥ ३ ॥
स्रक्चन्दनवनितादीन्विषयान्सुखदान्मत्वा तत्र विहरसे गन्धफलीसदृशा ननु तेऽमी भोगानन्तरदुःखकृतः स्युः ।
चेतोभृङ्ग भ्रमसि वृथा भवमरुभूमौ विरसायां भज भज लक्ष्मीनरसिंहानघ पदसरसिजमकरन्दम् ॥ ४ ॥
तव हितमेकं वचनं वक्ष्ये शृणु सुखकामो यदि सततं स्वप्ने दृष्टं सकलं हि मृषा जाग्रति च स्मर तद्वदिति ।
चेतोभृङ्ग भ्रमसि वृथा भवमरुभूमौ विरसायां भज भज लक्ष्मीनरसिंहानघ पदसरसिजमकरन्दम् ॥ ५ ॥
हिन्दी भावार्थ Hindi meaning
हे मन-भँवरे, यदि अपने सच्चे हित की इच्छा है तो नरहरि का पूजन करो; प्रतिबिम्ब को सुन्दर बनाने के लिए मूल बिम्ब सँवारने का रूपक दिया गया है।
सीप में दिखाई देने वाली चाँदी से आभूषण नहीं बनता; वैसे ही दुःखमय, भ्रमपूर्ण संसार से स्थायी तृप्ति नहीं मिलती—चरणकमल का आश्रय लो।
शाल्मली के फूल को केवल रूप-समानता से कमल मान लेने पर न सुगन्ध मिलती है न मधु; बाहरी आकर्षण में भटकते मन को विवेक की सीख है।
माला, चन्दन और इन्द्रिय-विषयों को अन्तिम सुख मानने से आसक्ति और बाद का दुःख बढ़ सकता है; मन को भक्ति की ओर मोड़ने का आग्रह है।
स्वप्न के अनुभव जागने पर अस्थिर लगते हैं; उसी विवेक से जाग्रत अनुभवों की क्षणभंगुरता पहचानो और लक्ष्मीनृसिंह के चरणों में शान्ति खोजो।