॥ वसुधैव कुटुम्बकम् ॥One earth. One family.
PujaOnlineDEVOTION WITHOUT BORDERSFind a practitioner

Path & Stotra Sanskrit

श्रीलक्ष्मीनृसिंहपञ्चरत्नम्

Lakshmi Nrisimha Pancharatnam

मन-भँवरे को क्षणिक विषयों से हटाकर लक्ष्मीनृसिंह के चरणकमल का रस लेने का उपदेश देने वाले पाँच पद्य।

Five verses urging the bee-like mind to seek refuge at Lakshmi Nrisimha’s feet.

संस्कृत · हिन्दीलगभग 2 मिनटNarasimha

संस्कृत मूल Prayer text

त्वत्प्रभुजीवप्रियमिच्छसि चेन्नरहरिपूजां कुरु सततं प्रतिबिम्बालंकृतिधृतिकुशलो बिम्बालंकृतिमातनुते । चेतोभृङ्ग भ्रमसि वृथा भवमरुभूमौ विरसायां भज भज लक्ष्मीनरसिंहानघ पदसरसिजमकरन्दम् ॥ १ ॥

शुक्तौ रजतप्रतिभा जाता कटकाद्यर्थसमर्था चेत् दुःखमयी ते संसृतिरेषा निर्वृतिदाने निपुणा स्यात् । चेतोभृङ्ग भ्रमसि वृथा भवमरुभूमौ विरसायां भज भज लक्ष्मीनरसिंहानघ पदसरसिजमकरन्दम् ॥ २ ॥

आकृतिसाम्याच्छाल्मलिकुसुमे स्थलनलिनत्वभ्रममकरोः गन्धरसाविह किमु विद्येते विफलं भ्राम्यसि भृशविरसेऽस्मिन् । चेतोभृङ्ग भ्रमसि वृथा भवमरुभूमौ विरसायां भज भज लक्ष्मीनरसिंहानघ पदसरसिजमकरन्दम् ॥ ३ ॥

स्रक्चन्दनवनितादीन्विषयान्सुखदान्मत्वा तत्र विहरसे गन्धफलीसदृशा ननु तेऽमी भोगानन्तरदुःखकृतः स्युः । चेतोभृङ्ग भ्रमसि वृथा भवमरुभूमौ विरसायां भज भज लक्ष्मीनरसिंहानघ पदसरसिजमकरन्दम् ॥ ४ ॥

तव हितमेकं वचनं वक्ष्ये शृणु सुखकामो यदि सततं स्वप्ने दृष्टं सकलं हि मृषा जाग्रति च स्मर तद्वदिति । चेतोभृङ्ग भ्रमसि वृथा भवमरुभूमौ विरसायां भज भज लक्ष्मीनरसिंहानघ पदसरसिजमकरन्दम् ॥ ५ ॥

हिन्दी भावार्थ Hindi meaning

हे मन-भँवरे, यदि अपने सच्चे हित की इच्छा है तो नरहरि का पूजन करो; प्रतिबिम्ब को सुन्दर बनाने के लिए मूल बिम्ब सँवारने का रूपक दिया गया है।

सीप में दिखाई देने वाली चाँदी से आभूषण नहीं बनता; वैसे ही दुःखमय, भ्रमपूर्ण संसार से स्थायी तृप्ति नहीं मिलती—चरणकमल का आश्रय लो।

शाल्मली के फूल को केवल रूप-समानता से कमल मान लेने पर न सुगन्ध मिलती है न मधु; बाहरी आकर्षण में भटकते मन को विवेक की सीख है।

माला, चन्दन और इन्द्रिय-विषयों को अन्तिम सुख मानने से आसक्ति और बाद का दुःख बढ़ सकता है; मन को भक्ति की ओर मोड़ने का आग्रह है।

स्वप्न के अनुभव जागने पर अस्थिर लगते हैं; उसी विवेक से जाग्रत अनुभवों की क्षणभंगुरता पहचानो और लक्ष्मीनृसिंह के चरणों में शान्ति खोजो।

स्रोत और संस्करण Sources & edition

शृंगेरी के पूरे ५ पद्य; स्पष्ट अक्षर-दोष «म्रुषा» का मानक «मृषा» रूप दिया गया है।

स्रोत-सम्मिलित परम्परागत संस्कृत मूल; सरल हिन्दी भावार्थ: PujaOnline सम्पादकीय प्रस्तुति।

प्राचीन अथवा मध्यकालीन मूल संस्कृत पाठ सार्वजनिक डोमेन में है। सरल हिन्दी भावार्थ PujaOnline के लिए स्वतंत्र रूप से लिखा गया है; स्रोतों के आधुनिक अनुवादों की नकल नहीं है।