Path & Stotra · Sanskrit
रुद्राष्टकम्
Rudrashtakam
रामचरितमानस के उत्तरकाण्ड में तुलसीदास की शिवस्तुति के पूरे आठ पद्य और फलश्रुति।
Tulsidas’s eight Sanskrit verses from the Ramcharitmanas, with the traditional closing verse.
संस्कृत · हिन्दीलगभग 2 मिनटShiva
✦
संस्कृत मूल Prayer text
नमामीशमीशाननिर्वाणरूपं विभुं व्यापकं ब्रह्मवेदस्वरूपम् ।
निजं निर्गुणं निर्विकल्पं निरीहं चिदाकाशमाकाशवासं भजेऽहम् ॥१॥
निराकारमोंकारमूलं तुरीयं गिराज्ञानगोतीतमीशं गिरीशम् ।
करालं महाकालकालं कृपालं गुणागारसंसारपारं नतोऽहम् ॥२॥
तुषाराद्रिसंकाशगौरं गभीरं मनोभूतकोटिप्रभाश्रीशरीरम् ।
स्फुरन्मौलिकल्लोलिनीचारुगङ्गा लसद्भालबालेन्दु कण्ठे भुजङ्गा ॥३॥
चलत्कुण्डलं भ्रूसुनेत्रं विशालं प्रसन्नाननं नीलकण्ठं दयालम् ।
मृगाधीशचर्माम्बरं मुण्डमालं प्रियं शङ्करं सर्वनाथं भजामि ॥४॥
प्रचण्डं प्रकृष्टं प्रगल्भं परेशमखण्डमजं भानुकोटिप्रकाशम् ।
त्रयःशूलनिर्मूलनं शूलपाणिं भजेऽहं भवानीपतिं भावगम्यम् ॥५॥
कलातीतकल्याणकल्पान्तकारी सदा सज्जनानन्ददाता पुरारी ।
चिदानन्दसन्दोहमोहापहारी प्रसीद प्रसीद प्रभो मन्मथारी ॥६॥
न यावदुमानाथपादारविन्दं भजन्तीह लोके परे वा नराणाम् ।
न तावत्सुखं शान्ति सन्तापनाशं प्रसीद प्रभो सर्वभूताधिवासम् ॥७॥
न जानामि योगं जपं नैव पूजां नतोऽहं सदा सर्वदा शम्भु तुभ्यम् ।
जराजन्मदुःखौघतातप्यमानं प्रभो पाहि आपन्नमामीशशम्भो ॥८॥
रुद्राष्टकमिदं प्रोक्तं विप्रेण हरतोषये ।
ये पठन्ति नरा भक्त्या तेषां शम्भुः प्रसीदति ॥
हिन्दी भावार्थ Hindi meaning
सर्वव्यापक, निर्वाणरूप, ब्रह्म-वेदस्वरूप और गुण-विकल्पों से परे चिदाकाशमय ईशान शिव को प्रणाम है।
निराकार, ओंकार के मूल, वाणी और सामान्य ज्ञान से परे, काल के भी काल तथा करुणामय गिरीश का आश्रय लिया गया है।
हिमालय-जैसी गौरता और अनन्त शोभा वाले शिव की जटाओं में गंगा, ललाट पर बालचन्द्र और कण्ठ में नाग की सुन्दर छवि है।
कुण्डल, विशाल नेत्र, प्रसन्न मुख, नीलकण्ठ, सिंहचर्म और मुण्डमाला से सुशोभित दयालु शंकर का भजन है।
अखण्ड, अजन्मा और करोड़ों सूर्यों-जैसे तेजस्वी त्रिशूलधारी भवानीपति से तीन प्रकार के तापों के निवारण की प्रार्थना है; वे सच्चे भाव से उपलब्ध होते हैं।
काल से परे कल्याणमय, सज्जनों को आनन्द देने वाले और मोह हरने वाले त्रिपुरारि से बार-बार प्रसन्न होने की विनती है।
उमानाथ के चरणों का आश्रय ही भक्त के लिए शान्ति का आधार है; सभी प्राणियों में निवास करने वाले प्रभु से कृपा की याचना है।
मैं योग, जप और पूजा की विधि नहीं जानता, फिर भी सदा तुम्हें प्रणाम करता हूँ; जन्म-जरा के दुःख से व्याकुल शरणागत की रक्षा करो।
फलश्रुति में शिव की प्रसन्नता के लिए ब्राह्मण द्वारा कही गई इस स्तुति के भक्तिपूर्वक पाठ का पारम्परिक महात्म्य बताया गया है।